Connect with us

समाचार

पोखराका वात्स्यायनका कार्टुनको प्रभावः फाँसीको चर्चादेखि जगदम्बाश्री पुरस्कारसम्म

पोखरा न्युज –

तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले शासनसत्ता हातमा लिएका अवस्थामा २०६१ साल भदौ ४ गते कान्तिपुर दैनिकमा प्रकाशित कार्टुन निकै चर्चामा रह्यो ।

नेपालमा संकटकाल र पत्रपत्रिकामा राज्यको निगरानी बढेका अवस्थामा पोखराका वरिष्ठ कार्टुनिष्ट दुर्गा बराल(वात्स्यायन)ले तयार गरेको संवैधानिक राजतन्त्र भएको घोडाको लाश बोकेर तत्कालीन नेपाली काँग्रेसका सभापति गिरिजाप्रसाद कोइराला हिँडेको कार्टुन राष्ट्रिय एवं अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा नै चासो र चर्चाको विषय बन्यो ।

तत्कालीन अवस्थासम्म संवैधानिक राजतन्त्रको पक्षमा रहेको नेपाली काँग्रेसलाई व्यंग्य गर्न वात्स्यायनले तयार गरेको त्यो कार्टुनलाई दरबारले पूर्णतः नकारात्मक रुपमा लियो ।

“सो कार्टुनलाई संवैधानिक राजतन्त्रको खुलेआम विरोध हो भन्दै शृं्खलाबद्ध विरोध आउन थाले,” कार्टुनका निर्माता वात्स्यायनले भन्नुभयो, “तत्कालीन अवस्थामा विभिन्न सञ्चार माध्यममा त्यसको विरोध भयो, मलाई फाँसी दिनुपर्छ भन्ने सम्मका लेख आए ।”

कलाकारिताका क्षेत्रमा निरन्तर क्रियाशील वात्स्यायनलाई मदन पुरस्कार गुठीले २०७३ सालको जगदम्बाश्री पुरस्कार प्रदान गर्ने निर्णय गरेको छ । समसामयिक विषय र विसंगतिलाई कार्टुन चित्रमा संक्षिप्त र प्रभावकारी भाषिक अभिव्यक्तिको प्रयोगका माध्यमबाट समाजमा सचेतना जगाउँदै निरन्तर नेपाली भाषाको सेवा गरेको भन्दै गुठीले उहाँलाई सम्मान गर्ने निर्णय गरेको हो ।

विसं २०४५ मा जगदम्बा रानीको निधनपछि उनको सम्झनामा जगदम्बा श्री पुरस्कार स्थापना भएको थियो । उक्त पुरस्कारको राशि रु दुर्ई लाख रहेको छ । विसं १९९९ चैत ५ गते कास्कीको आर्वामा पिता हरिवंश बराल र माता कलावती बरालबाट जन्मेका दुर्गा बरालको साहित्यिक नाम वात्स्यायन हो ।

उहाँको राशीको नाम डुबराज बराल रहेको भए पनि विद्यालयमा भर्ना हुँदा अभिभावक तथा शिक्षकले दुर्गा बराल राखे पनि अन्ततः वात्स्यायनका नामले नै उहाँ परिचित हुनुहुन्छ ।

कार्टुनका माध्यमबाट ब्याङ्ग्यात्मक पाराले तत्कालीन पञ्चायती व्यवस्था विरुद्धमा ब्यङग्य गर्ने भएका कारण केही मात्रामा नै भए पनि आफ्नो सुरक्षाका लागि वात्स्यायन नाम राखेको उहाँको भनाइ छ ।

पोखरास्थित राष्ट्रिय बहुउद्देश्यीय विद्यालयबाट २०१८ सालमा एसएलसी उत्तीर्ण बनेका वात्स्यायन २०१९ सालमा पृथ्वीनारायण क्याम्पसमा आइएस्सी भर्ना हुनुभयो ।

एक वर्ष पढिसकेपछि क्याम्पसले आइएस्सी सञ्चालनको अनुमति प्राप्त नगरेका उक्त समय त्यतिकै बित्यो । त्यसपछि २०२० सालमा चित्रकला पढ्नका लागि काठमाडौँं जानुभएका उहाँले घरेलु शिल्पकला केन्द्र त्रिपुरेश्वरमा डिजाइन विषयको तालिम लिनुभयो ।

“मलाई खासमा चित्रकलामा नै रुचि थियो, घरेलु शिल्पकलामा दिइने तालिम फर्निचर तथा कपडामा बुट्टा भर्ने किसिमको रहेछ,” उहाँले भन्नुभयो, “तीन महिना तालीम लिएपछि छाडेर ललितकला अध्ययन गर्न छात्रवृत्तिका लागि प्रयास गरेँ ।”

काठमाडौंँमा बस्दा क्षेत्रपाटी, टेंबहाल जस्ता विभिन्न ठाउँमा डेरा सरेको अनुभव सुनाउँदै उहाँले २०२२ सालदेखि जनक शिक्षा सामग्री केन्द्रमा नासुस्तरको जागिर खाएको बताउनुभयो ।

उक्त समयमा नै प्राइभेटबाट आइए उत्तीर्ण गरेका वात्स्यायनलाई २०२५ सालमा जापनामा गएर ग्राफिक्स आटर््स विषयक तालिम लिने अवसर मिल्यो । आफ्नो थप प्रगतिको सम्भावना नदेखेपछि २०२८ सालमा जनक शिक्षाको जागिर छोडेका वात्स्यायनले पोखरा फर्केपछि २०३१ सालमा व्यावसायकि कलाको उद्देश्यका साथ इगल आइआर्ट स्टुडियो खोल्नुभयो ।
उक्त समयमा पोखरामा विदेशी पर्यटकको आगमन बढ्दै गएका कारण सिर्जित कलाको राम्रै बिक्री हुनेगरेको उहाँको अनुभव छ ।

२०३२ सालमा पृथ्वीनारायण क्याम्पसमा शिक्षा शास्त्रतर्फ कला विषय अध्यापन गर्ने अवसर पाउनु भएका उहाँले २०५६ सालसम्म उक्त कलेजमा अध्यापन गर्नुभयो । २०५२ सालदेखि कान्तिपुरमा कार्टुनिष्टका रुपमा साइनो जोडेका वात्स्यायन २०५६ पछि भने करिब डेढवर्ष पूर्णकालीन कार्टुनिष्टका रुपमा काम गर्दै हालसम्म पनि क्रियाशील हुनुहुन्छ

जनक शिक्षामा काम गर्दादेखि नै पत्रकारसँग भेटघाट बढेको बताउने वात्स्यानलाई कार्टुनिष्ट बनाउनका लागि सर्वप्रथम तत्कालीन ‘नयाँ सन्देश’ पत्रिकाका रमेशनाथ पाण्डेले आग्रह गर्नुभएको थियो ।

“आफूलाई खर्च चलाउन पनि सजिलो हुने ठानी पाण्डेको आग्रहलाई स्वीकार गरी कार्टुन तयार गर्न थालेँ,” – उहाँले भन्नुभयो । नयाँ सन्देशमा दुई÷तीनवर्ष काम गरेका वात्स्यायनका कार्टुन त्यसपछि प्राङ्गण, राष्ट्रपुकार, सुरुचि, समीक्षा, गोरखापत्र जस्ता विभिन्न पत्रपत्रिकामा छापिन थाले ।

२०७३ सालको जगदम्बाश्री पुरस्कार प्राप्त गरेका वात्स्यायनले यस अघि २०६४÷०६५ को राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, २०७३ मा कृष्णप्रसाद भट्टराई राष्ट्रिय पत्रकारिता पुरस्कार, सन् २००३ मा बिपी पत्रकारिता पुरस्कार, गोपालदास पत्रकारिता पुरस्कार जस्ता दर्जनाँै पुरस्कार तथा सम्मानबाट सम्मानित भइसक्नुभएको छ भने नेपाल पत्रकार महासङ्घबाट प्रेस स्वतन्त्रा सेनानी सम्मानसमेत प्राप्त गरिसक्नुभएको छ ।

श्रीमती पार्वती बराल तीन छोरा र एक छोरीका अभिभावक वात्स्यायन हाल ७५ वर्ष उमेर पुगे पनि निरन्तर आफ्नो साधनामा क्रियाशील हुनुहुन्छ । रासस

शिक्षा/स्वास्थ्य

बच्चाको खोप कार्ड सुरक्षित राख्नुहोस्,‘ स्कुल भर्नादेखि विदेश जानसमेत आवश्यक छ’

तपाइँले आफ्ना बालबालिकालाई लगाएको खोपको विवरण राखिएको खोप कार्ड राख्नुभएको छ ?छैन भने आजैबाट आफ्ना बालबालिकाको खोप कार्ड जतन गरेर राख्नुहोस् । स्कुल भर्ना गर्ने बेलादेखि भविष्यमा विदेश जाने बेलासम्म उक्त कार्ड आवश्यक परिरहन्छ । खोपको कार्डको महत्व पछिसम्म पनि निकै महत्वपूर्ण छ ।

बालस्वास्थ्य महाशाखाका प्रमुख डा विकास लामिछानेले धेरै आमालाई बच्चाको खोप कार्ड र त्यसको महत्वबारे जानकारी नभएको बताए ।

उनले भने,‘‘धेरै कम आमाले मात्र बच्चाको खोप कार्ड राख्नुभएको छ , पहिलेको कार्ड बनेको कागज निकै कमजोर र सजिलैसँग च्यातिने, फाट्ने भएकाले सुरक्षित राख्न चुनौती भएको छ ।’’

बालस्वास्थ्य महाशाखाका खोप शाखा प्रमुख कृष्णबहादुर चन्दले नेपालका ५० प्रतिशतभन्दा कम मानिससँग मात्र खोप कार्ड रहेको बाँकीसँग आफ्ना बच्चाको खोप कार्ड नरहेको बताए ।

बालस्वास्थ्य महाशाखाले सामान्य कागजका रुपमा मात्र रहेको खोप कार्ड च्यातिने, हराउने र जनत नहुने भएपछि त्यसको व्यवस्थापन गर्न गर्त आर्थिक वर्षबाट प्लाष्टिकको कभर भएको खोप कार्ड नमुना प्रयोगमा ल्याउने कार्यक्रम बनाएको थियो ।

चालु आवको साउनबाट प्लाष्टिकको गाताभित्र राख्न मिल्ने बाल स्वास्थ्य कार्ड नाम दिइएको सो कार्डको नमुना जिल्लाका रुपमा सिन्धुलीमा सुरु गरिएको छ ।

खोप प्रमुख चन्दले सिन्धुलीमा यो नमुना परीक्षणको प्रतिक्रिया सकारात्मक देखिएकाले छिट्टै खोपको पहुँच कम रहेका थप तीन जिल्लामा यो कार्यक्रम लागू गरिने जानकारी दिए ।

बच्चालाई हरेक पटक स्वास्थ्य संस्था वा खोप केन्द्रमा खोप लगाउन जाँदा बाल स्वास्थ्य कार्ड अनिर्वाय लिएर जानुपर्छ, बालस्वास्थ्य कार्डले तपाइँको बच्चले सबै खोप पाए नपाएको भन्ने कुरा यकिन गर्ने भएकाले यसलाई सुरक्षित राख्नुपर्छ ।

स्कुल भर्ना गर्दा खोप कार्ड आवश्यक पर्ने भएकोले यो कार्डलाई जनत गरि राख्नुपर्छ,  बच्चा भविष्यमा विदेश जान चाहेमा पनि बाल स्वास्थ्य कार्ड आवश्यक पर्ने हुनाले सो कार्ड जतन गरी राख्नुपर्छ र बाल स्वास्थ्य कार्डलाई सफा, सुक्खा ठाउँमा राख्नुपर्छ । यसलाई आगो, पानी घाम, ओस र किराबाट बचाउनुका साथै बच्चाको पहुँचबाट टाढा राख्नुपर्छ ।

सरकारले राष्ट्रिय खोप कार्यक्रममार्फत बालबालिकालाई ११ वटा खोप निःशुल्क उपलब्ध गराउँदै आएको छ । स्वास्थ्य तथा जनसाख्यिक सर्वे २०१६ का अनुसार देशका ७८ प्रतिशत बालबालिका मात्र पूर्ण खोपको पहुँचमा रहेको देखाएको छ ।

सन् २०११ को सर्वेमा भने यो तथ्याङ्क ८७ प्रतिशत देखिएको थियो । अहिलेपनि १०० मध्ये १० जना बालबालिकाले कुनैपनि खोप पाएका छैनन् । त्यसैगरी ६६ हजार बालबालिका खोपको पहुँचमा पुगेपनि सबैले ११ वटै खोप नपाउने अवस्थामा रहेको स्वास्थ्य मन्त्रालयको भनाइ छ ।

सरकारले अगामी तीन वर्षभित्र कलेरा र टाइफाइडविरुद्वको खोप भित्र्याउने तयारी पनि गरिहरेको छ ।

पुरा पढ्नुहोस

राजनीति

विस्तृत शान्ति सम्झौताअनुरुप द्वन्द्वपीडितलाई सम्बोधन गर्नुपर्छ– रेग्मी

पोखरा न्युज, ०९ माघ –

मन्त्रिपरिषद्का पूर्व अध्यक्ष खिलराज रेग्मीले विस्तृत शान्ति सम्झौताअनुरुप द्वन्द्वपीडितलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने बताएका छन् ।

मिडिया एक्सन नेपालले आज यहाँ आयोजना गरेको ‘शान्ति प्रक्रियामा सञ्चार माध्यमको भूमिका’ विषयक गोष्ठीमा उहाँले २०६३ मंसिर ५ गते भएको विस्तृत शान्ति सम्झौतामा उल्लेख गरिएअनुरुप पीडितलाई सम्बोधन गर्न जरुरी भएको बताए ।

पूर्व अध्यक्ष रेग्मीले भने, “सशस्त्र द्वन्द्वका बेलामा मानवताविरुद्वको अपराध गर्नेलाई सजाय, पीडितलाई मेलमिलाप गर्ने, पीडितलाई परिपूरणका काम गर्नुपर्छ, सबै न्याय प्रक्रियामा शान्ति जरुरी छ ।”

शान्ति सम्झौता भएको आठ वर्षपछि द्वन्द्वकालीन दुई आयोग गठन भएपनि आवश्यक ऐन संशोधन नहुँदा काम गर्न कठिनाई भएको उनले बताए ।

बेपत्ता पारिएका व्यक्तिहरूको छानबिन आयोगका अध्यक्ष लोकेन्द्र मल्लिकले सरकारले शान्ति सम्झौता भएको निकै समयपछि आयोग गठन गरेपनि सरकारले संक्रमणकालीन शान्ति प्रक्रियाका रुपमा आयोगलाई नहेरेको बताए ।

अध्यक्ष मल्लिकले भने, “आयोगले पीडितको हकमा कति काम गरेको छ ? कति काम गर्नुपर्ने हो ? सरकारले यसमा कति सहयोग गरेको छ भन्ने बारेमा सञ्चार माध्यमले विश्लेषण गर्न जरुरी छ ।”

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगका अध्यक्ष सूर्यकिरण गुरुङले सरकारले सर्वोच्च अदालतको फैसलाअनुसार ऐन संशोधन नहुँदा अन्तर्राष्ट्रिय निकायले पनि सहकार्य गर्न इन्कार गरेको हुनाले जतिसक्दो छिटो सरकारले ऐन संशोधन गर्न जरुरी भएको बताए ।

अध्यक्ष गुरुङले भने, “सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुरुप ऐन संशोधन जतिसक्दो छिटो गर्न जरुरी छ ।”

राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगका प्रवक्ता मोहना अन्सारीले द्वन्द्वकालीन घटनाका पीडितलाई पनि सहभागी गराएर अनुसन्धान गर्न जरुरी भएको धारणा राखे ।

पुरा पढ्नुहोस

अर्थ व्यापार

चिनियाँ सामग्री नेपाल भित्रिँदै

पोखरा न्युज, ०९ माघ –

नेपालको उत्तरी नाका रसुवागढीबाट चिनियाँ सामग्री आजदेखि धमाधम नेपाल भित्रन थालेको छ ।

सशस्त्र प्रहरी सीमा सुरक्षा गुल्मका प्रहरी नायब उपरीक्षक प्रकाश वाग्लेका अनुसार केरुङमा चिनियाँ सामग्री लिन गत हप्ता गएका नेपाली कन्टेनर धमाधम नेपाल फर्किन थालेका छन् ।

आज साँझसम्म १०० वटा मालबाहक ट्रक र कन्टेनर आउने अपेक्षा गरिएको छ । गत हप्ता ल्होछार पर्वका कारण एक हप्तासम्म केरुङमा सामान लाद्ने काम हुन सकेको थिएन । चिनियाँ सुरक्षा अधिकारीले आज बिहानमात्र नेपालतर्फ ट्रक र कन्टेनर पठाएको बताइएको छ ।

नेपालमा सामान पठाउने केरुङ क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो ढुवानी कम्पनी मुसा ट्रान्सपोर्टका प्रबन्धक ज्याङ्से पिङले केरुङमा रहेका सयौँ नेपाली ट्रक कन्टेनरमध्ये ३०० भन्दा बढीमा सामान लाद्ने काम भइसकेको बताए । नेपाली बजारमा खपत हुने चीनबाट आएका सामग्री परीक्षण र जाँचपासको प्रक्रिया अगाडि बढिसकेको रसुवा भन्सार कार्यालय टिमुरेले जनाएको छ ।

पुरा पढ्नुहोस
Advertisement

छापावाल सुन प्रतितोला५६०००/-
तेजाबी सुन प्रतितोला५५७००/-
चाँदी प्रति तोला७८५/-
Advertisement pokharanews ad
Advertisement

धेरै पढिएको